خبرگزاری مهر؛ گروه استان ها – نورا محمدی: شانه تراش گذشته را چون گوهری گرانبها حفظ نموده و مانند دیگران آنرا به صندوقچه خاطرات نسپرده، بلکه آنرا در متن زندگی امروز جاری نگه داشته است.
شانه تراش، در حاشیه آرام و ریشه دار تنکابن، از سال ها پیش با به کارگیری آگاهی اجتماعی و همراهی مردان و خانمهایی که برای ادامه اصالت در این روستا طرح نوشتند و آنرا به مرحله اجرا گذاشتند، تلاش نموده تا گذشته، هویت، معماری و اصالت بام و بوم خویش را حفظ کند و امروز در راه ثبت جهانی حرکت می کند.
این روستا، همچون خیلی از آبادی های کهن شمال، بر مدار معیشتی ساده و پیوندی عمیق با طبیعت شکل گرفت؛ خانه هایی از چوب و سنگ که قسمتی از زیست بوم بودند و مردمانی که ریتم زندگی شان با فصل ها تنظیم می شد.
اما با ورود موج نوسازی های بی قاعده، مهاجرت و تغییر سبک زندگی، بیم آن می رفت که شانه تراش نیز در آستانه گسست از هویت قرار گیرد؛ دردی که خیلی از روستاهای ما به آن گرفتار شدند و درمانی برای آن باقی نمانده است.
در همین بزنگاه، آن چه مسیر این روستا را تغییر داد، تصمیمی از بالا نبود، بلکه جوانانی آگاه با تلاش شبانه روزی و با تاکید بر دانش و تجربه ملی و بین المللی توانستند فهم جمعی در بین ساکنان ایجاد کنند و به این درک برسند که توسعه بدون هویت به مفهوم از دست دادن همه چیز است.
از دل همین آگاهی، حرکتی آرام اما عمیق شروع شد و تلاش ها برای بازگرداندن روح به کالبد روستا شکل گرفت. خانه ها با دقت حفظ شدند، اشیای قدیمی گردآوری و در قالب یک موزه مردم شناسی به نمایش درآمد و زیست بومی که درحال رنگ باختن بود، به عنوان یک سرمایه تعریف مجدد شد.
شکل گیری الگوی متفاوت از توسعه
این مسیر کم کم به تشکیل الگویی متفاوت از توسعه انجامید؛ توسعه ای که بجای تخریب، بر احیا استوار بود و گردشگری را، بر خلاف باور رایج که آنرا تهدید می داند، به عنوان مجالی برای دیده شدن فرهنگ بومی تعریف کرد. با افزایش مشارکت مردم در تصمیم گیری ها، روستا آهسته آهسته به نمونه ای مبتنی بر جامعه محلی تبدیل شد و همین خصوصیت ها موجب شد نگاه ها فراتر از سطح ملی رفته و شانه تراش در راه معرفی به عنوان الگویی موفق در سطوح ملی و سپس جهانی قرار گیرد.
سید علیرضا کاظمی دولابی، مدیر ملی گردشگری سابق وزارت میراث و منتور روستای شانه تراش، در گفت و گو با گزارشگر مهر با اشاره به روند تشکیل پروژه توسعه پایدار در این روستا اظهار نمود: این طرح برمبنای یک نیاز جدی در کشور و با هدف خلق الگویی بومی برای پیوند توسعه پایدار روستایی با دانش جهانی، مبتنی بر فرهنگ و اصالت ایرانی شکل گرفت.
وی ادامه داد: این پروژه با مشارکت سازمان های داخلی و بین المللی، همچون سازمان توسعه صنعتی ملل متحد و سایر دستگاههای ذی سود تعریف شد تا بتوان از شیوه های نوین توسعه در عرصه گردشگری روستایی بهره گرفت.
مشارکت مردم عامل موفقیت پروژه است
کاظمی دولابی با اشاره به اینکه قبل از اجرای طرح، مطالعات گسترده ای انجام شد، اشاره کرد: نمونه های موفق و ناموفق در داخل و خارج از کشور بررسی و در نهایت برنامه ای جامع با درنظر گرفتن نقش همه ذی نفعان، همچون جامعه بومی، دستگاههای دولتی، دانشگاه ها و سرمایه گذاران طراحی شد.
وی مهم ترین عامل موفقیت این پروژه را مشارکت مردم دانست و اظهار داشت: بالاتر از ۹۵ درصد مردم روستای شانه تراش در این راه مشارکت دارند و توسعه به یک دغدغه عمومی در بین ساکنان تبدیل گشته است.
وی افزود: تعاونی روستایی این منطقه در سال ۱۴۰۲ به عنوان تعاونی برتر استان مازندران انتخاب گردید که نشان دهنده تشکیل یک مدل موفق از اقتصاد مشارکتی در سطح روستا است.
کاظمی دولابی با اشاره به رویکرد گردشگری این طرح بیان کرد: پروژه شانه تراش با تمرکز بر گردشگری ارگانیک طراحی شده و کوشش شده تمامی ابعاد توسعه، همچون معماری، هویت بصری و تولیدات محلی، در یک چارچوب منسجم و پایدار تعریف شود.
وی با تکیه بر ضعف برنامه ریزی گردشگری در غرب مازندران اظهار داشت: هدف این پروژه تبدیل فعالیتهای پراکنده به یک جریان منسجم و شبکه ای بود تا همه اجزا حول یک هویت مشترک به تولید و خلق ارزش بپردازند.
وی در رابطه با علت انتخاب شانه تراش به عنوان پایلوت اضافه کرد: این روستا به علت شرایط سخت تر و فاصله از مرکز، بصورت هدفمند انتخاب گردید تا در صورت موفقیت، اجرای این الگو در سایر مناطق آسان تر باشد.
مزایای ثبت جهانی
کاظمی دولابی با اشاره به مزایای ثبت جهانی این روستا اظهار نمود: ثبت جهانی سبب افزایش دیده شدن در سطح ملی و بین المللی، تقویت برند روستا، جذب سرمایه گذاری و بهره مندی از ظرفیتهای حمایتی خواهد شد.
وی تاکید کرد: توسعه، فرآیندی تدریجی و فرهنگی است و ثبت جهانی تنها یکی از ابزارهای تقویت این مسیر شمرده می شود.
وی اشاره کرد: الگویی که در شانه تراش اجرا شده، قابلیت تعمیم به سایر روستاهای کشور و حتی کشورهای درحال توسعه را دارد و می تواند به خلق ثروت و ارزش افزوده برای جوامع محلی منجر شود.
کاظمی دولابی با تقدیر از همراهی مردم و مسؤلان اظهار داشت: مشارکت مردم، همراهی سازمانهای دولتی و اعتماد نهادهای مرتبط، مهم ترین عوامل موفقیت این پروژه بوده و ادامه این مسیر نیازمند حفظ همین هم افزایی است.
فرماندار تنکابن نیز در گفت و گو با گزارشگر مهر از روند مطلوب آماده سازی زیرساخت ها و اقدامات موردنیاز برای ثبت جهانی روستای شانه تراش آگاهی داد و اظهار داشت: تا حالا سه نشست تخصصی با تمرکز بر این مورد برگزار شده و این روستا در بین هشت گزینه کاندیدای ثبت جهانی، توانسته امتیازات قابل توجهی کسب کند.
مرتضی شکوهی با اشاره به تقسیم کار دقیق میان سازمانهای دولتی اضافه کرد: از همان ابتدای کار، شرح وظایف مشخصی برای دستگاه ها تعریف و ابلاغ گردید و خوشبختانه امروز شاهد همکاری منسجم و قابل قبول همه بخش ها هستیم. به عنوان نمونه، اداره برق مسئولیت تقویت شبکه و بهبود روشنایی روستا را بر عهده دارد، جهاد کشاورزی برنامه هایی در عرصه آموزش مزرعه گردشگری و توسعه محصولات ارگانیک دنبال می کند و اداره راه نیز جانمایی و نصب تابلوهای دوزبانه را در دستور کار قرار داده است.
وی افزود: در سومین جلسه که چند روز گذشته برگزار گردید، گزارش عملکرد دستگاه ها دریافت شد و روند پیشرفت کار رضایت بخش است. در عرصه منابع طبیعی نیز محدوده ای تفرجگاهی به طرح گردشگری روستا الحاق شده و تفاهم نامه آن در آستانه امضاست.
ساماندهی منظر و اجرای سنگفرش
فرماندار تنکابن با اشاره به اقدامات عمرانی اشاره کرد: بنیاد مسکن در ساماندهی منظر و اجرای سنگ فرش ورودی روستا نقش محوری دارد و قسمتی از این مسیر تا حالا اجرا شده و ادامه آن در دست اقدام است.
وی از راه اندازی خانه صنایع دستی در روستا آگاهی داد و اضافه کرد: آموزش های تخصصی با تمرکز بر شانه تراشی و لاک تراشی شروع شده و سایر آموزش های مهارتی نیز در دستور کار قرار دارد.
شکوهی یکی از چالش ها را موضوع دکل مخابراتی عنوان نمود و اظهار داشت: این مورد بوسیله استان درحال پیگیری است و هم زمان جلساتی در سطح استانی برای تسریع امور برگزار می شود.
وی تاکید کرد: با وجود محدودیت منابع، از ظرفیتهای محلی استفاده شده و شهرداری نیز در تامین تجهیزات و المان های مورد نیاز همکاری داشته است. همینطور موضوع مناسب سازی برای افراد دارای معلولیت در طراحی ها لحاظ شده است.
فرماندار تنکابن اشاره کرد: تلاش بر این است تا در زمان بندی پیش بینی شده، روستا با آمادگی کامل در راه ثبت جهانی قرار گیرد.
سعید محمدپور فعال حوزه گردشگری در روستای شانه تراش در گفت و گو با گزارشگر مهر با اشاره به ابعاد اجرایی طرح توسعه پایدار در روستای شانه تراش اظهار نمود: این روستا امروز دارای برندبوک گردشگری می باشد و تمامی فرایندهای در رابطه با گردشگری در آن بصورت دقیق طراحی و تعریف شده است.
وی اضافه کرد: در این مدل، جزئی ترین اقدامات در عرصه های مختلف همچون اقامت، سوغات، خوراک و سایر حلقه های سیستم ارزش گردشگری مشخص شده و هر بخش دارای چارچوب و مسیر اجرایی معین است.
شکل گیری جریان اجتماعی جدید در روستا
محمدپور با اشاره به اینکه این انسجام سبب تشکیل یک جریان اجتماعی در روستا شده است، اشاره کرد: امروز مردم شانه تراش بصورت خودجوش در فعالیتهای در رابطه با توسعه گردشگری مشارکت دارند و هویت خویش را با پایداری روستا گره زده اند.
وی افزود: هم اکنون اقدامات گسترده ای در عرصه های مختلف همچون اصلاح نما و منظر روستا مبنی بر الگوهای بومی، محافظت از محیط زیست و طراحی مسیرهای مشخص گردشگری در حال انجام می باشد که همگی با رویکرد حفظ منابع طبیعی دنبال می شود.
این فعال حوزه گردشگری اشاره کرد: باور مردم روستا بر این است که بهره برداری اقتصادی زمانی محقق می شود که بوم، محیط زیست و اصالت فرهنگی حفظ شود و همین نگاه، مزیت رقابتی اصلی شانه تراش را شکل داده است.
وی با تکیه بر این که هدف گذاری انجام شده، تبدیل شانه تراش به یک مقصد گردشگری ست، اظهار داشت: این روستا در راه تبدیل شدن به یک برند گردشگری قرار گرفته و تمامی اقدامات در جهت تحقق این هدف ساماندهی شده است.
محمدپور با اشاره به روند تکمیل زیرساخت ها اضافه کرد: هم اکنون فرآیند شناسایی و رفع نقصان ها در حال انجام می باشد و سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نیز با تشکیل کارگروه های تخصصی در سطح استان و شهرستان به این روند کمک می نماید.
وی بیان کرد: در سطح استان، اداره کل میراث فرهنگی متولی اصلی این کارگروه است و در شهرستان نیز با ریاست فرماندار و مشارکت دستگاههای اجرائی، تلاش می شود نقصها موجود برطرف شود تا شانه تراش بتواند به عنوان نماینده ای شایسته در راه جهانی شدن معرفی شود.
ایجاد کارگاه های صنایع دستی
این کارشناس حوزه گردشگری با اشاره به توجه ویژه به صنایع دستی در این طرح اظهار داشت: کارگاه های صنایع دستی در روستا شکل گرفته و ساماندهی شده اند و فعالین این حوزه نیز درحال دریافت مجوزها و شناسنامه های رسمی فعالیت هستند.
وی افزود: تشکیل این ساختار منسجم، نویدبخش ایجاد یک جریان کامل گردشگری در روستای شانه تراش است که می تواند به توسعه اقتصادی منطقه کمک نماید.
محمدپور با تکیه بر نقش مردم در موفقیت این طرح اظهار نمود: تمامی این دستاوردها حاصل ایستادگی و مشارکت مردم روستا است که با هدف بهره برداری بهتر از ظرفیتهای محلی و حتی ایجاد مهاجرت معکوس، پای کار آمده اند.
وی همینطور از همراهی سازمانهای دولتی تقدیر نمود و اظهار داشت: اداره کل میراث فرهنگی استان با نگاهی حرفه ای مدیریت فرآیند جهانی شدن را بر عهده دارد و در سطح شهرستان نیز همکاری خوبی میان نهادهای مختلف شکل گرفته است.
وی اشاره کرد: آن چه در شانه تراش درحال وقوع است، بازگشت به اصالت ها و اتکا بر هویت بومی است و همین مسئله محور اصلی این حرکت شمرده می شود.
وی اضافه کرد: شانه تراش امروز با شعار روستای دست های هویت ساز در راه الگوسازی برای کشور قرار گرفته و امید می رود این مدل بتواند به توسعه گردشگری هدفمند در سایر مناطق نیز کمک نماید.
محمدپور اظهار داشت: تجربه شانه تراش نشان داده است که هر جامعه ای با بازگشت به ریشه های خود می تواند مسیر پیشرفت را هموار کند و این روستا نمونه ای روشن از پیوند میان هویت، مشارکت مردمی و توسعه پایدار می باشد.
محمد ابراهیم لاریجانی شهردار تنکابن در گفت و گو با گزارشگر مهر با اشاره به برگزاری سومین جلسه شورای ثبت جهانی روستای شانه تراش اظهار نمود: این نشست با میزبانی شهرداری تنکابن و با حضور ادارات و نهادهای مختلف شهرستان در محل باغ گیاه شناسی تنکابن انجام شد.
وی اضافه کرد: در این نشست، ضمن بررسی روند پیشرفت پرونده ثبت جهانی، گزارش اقدامات سازمانهای دولتی شهرستان در عرصه های مختلف در رابطه با این روستا دریافت و مورد ارزیابی قرار گرفت.
شهردار تنکابن که با حکم فرماندار مسئولیت نظارت راهبردی بر عملکرد دستگاه ها در پرونده ثبت جهانی شانه تراش را بر عهده دارد، اشاره کرد: ثبت جهانی این روستا زمانی باارزش خواهد بود که به ایجاد منافع ملموس برای جوامع محلی و ساکنان آن منجر شود.
وی با تکیه بر ضرورت صیانت از هویت بومی منطقه اظهار داشت: حفظ محیط زیست، صیانت از معماری سنتی و ممانعت از مداخلات انسانی و تغییر در بافت اصیل روستا از الزامات اصلی در راه ثبت جهانی است.
لزوم توجه به فرهنگ بومی
لاریجانی با اشاره به اهمیت تاب آوری روستا اضافه کرد: در فرایند توسعه و جذب توریست باید به ظرفیت تحمل منطقه توجه گردد تا این مسیر به تخریب منابع طبیعی و فرهنگی منجر نشود.
وی همینطور بر لزوم توجه به فرهنگ بومی تاکید کرد و افزود: مستندسازی روایت ها، رویدادهای محلی، خاطرات اهالی، احیای مشاغل سنتی و معرفی صنایع دستی و سوغات منطقه باید بصورت جدی در دستور کار قرار گیرد.
نماینده فرماندار در نظارت راهبردی پرونده ثبت جهانی شانه تراش با اشاره به ظرفیتهای این روستا بیان کرد: گردشگری کشاورزی، مسیرهای طبیعت گردی که همه ساله میزبان اکوتورها است، محل اقامت های بوم گردی و معماری سنتی از مهم ترین مزیت های شانه تراش به حساب می آید.
وی اضافه کرد: ثبت این روستا در لیست آثار جهانی می تواند به عنوان یک محرک جدی برای سایر روستاها در راه توسعه پایدار و حفظ هویت بومی عمل کند.
شهردار تنکابن با تکیه بر ضرورت توانمندسازی جامعه محلی اظهار داشت: برگزاری مستمر دوره های آموزشی در عرصه هایی همچون کارآفرینی، توانمندسازی اهالی خصوصاً بانوان، مدیریت پسماند، احیای هنرهای سنتی و پیشرفت بسته بندی صنایع دستی و سوغات باید تقویت شود.
لاریجانی همینطور از برنامه ریزی برای تقویت همکاریهای محلی آگاهی داد و اظهار نمود: تفاهم نامه همکاری بین شهرداری تنکابن و دهیاری روستای شانه تراش در هفته آتی منعقد خواهد شد تا روند اجرای برنامه های توسعه ای با انسجام بیشتری دنبال شود.
در مجموع، آن چه امروز در شانه تراش جریان دارد، فقط یک پروژه عمرانی یا گردشگری نیست، بلکه تعریف مجدد یک نگاه است؛ نگاهی که توسعه را نه در تقابل با هویت، بلکه در امتداد آن می بیند.
تجربه این روستا نشان داده است هرجا مردم به عنوان بازیگران اصلی حضور داشته باشند و تصمیم سازی ها بر پایه فهم مشترک، دانش روز و احترام به بوم شکل گیرد، میتوان از دل تهدیدها، فرصت ساخت.
شانه تراش حال در آستانه آزمونی مهم قرار دارد؛ آزمونی که نتیجه آن فقط ثبت یک نام در لیست های جهانی نیست، بلکه تثبیت الگویی برای آینده روستاهای ایران است؛ الگویی مبتنی بر سه اصل: مشارکت حقیقی مردم، صیانت از اصالت و برنامه ریزی علمی.
اگر این مسیر با همین دقت و هم افزایی ادامه یابد، شانه تراش می تواند فراتر از یک مقصد گردشگری، به مکتبی عملی در توسعه پایدار روستایی تبدیل شود؛ نمونه ای زنده که نشان داده است بازگشت به ریشه ها، بازگشت به عقب نیست، بلکه کوتاه ترین مسیر برای رسیدن به آینده ای ماندگار و هویت محور است. به طور خلاصه، این روستا، همچون بسیاری از آبادی های کهن شمال، بر مدار معیشتی ساده و پیوندی عمیق با طبیعت شکل گرفت؛ خانه هایی از چوب و سنگ که قسمتی از زیست بوم بودند و مردمانی که ریتم زندگی شان با فصل ها تنظیم می شد. وی در ارتباط با علت انتخاب شانه تراش بعنوان پایلوت افزود: این روستا به سبب شرایط سخت تر و فاصله از مرکز، به صورت هدفمند انتخاب گردید تا در صورت موفقیت، اجرای این الگو در دیگر مناطق آسان تر باشد. این کارشناس حوزه گردشگری ضمن اشاره به توجه ویژه به صنایع دستی در این طرح عنوان کرد: کارگاه های صنایع دستی در روستا شکل گرفته و ساماندهی شده اند و فعالین این حوزه هم در حال دریافت مجوزها و شناسنامه های رسمی فعالیت هستند.
منبع: asretourism.ir
